آنچه در ادامه ملاحظه میفرمایید، گزارش مبسوط نشستی است که با همکاری دفتر مازندران انجمن جامعه شناسی ایران و انجمن علمی علوم اجتماعی دانشگاه مازندران در روز سه شنبه 19 اردیبهشت 96 با سخنرانی دکتر محمود شارع پور و دکتر احمد رضایی از گروه علوم اجتماعی، دکتر زهرا کریمی از گروه اقتصاد، دکتر احمد رشیدی از گروه علوم سیاسی، و با حضور برخی از اساتید و دانشجویان در سالن کنفراس دانشکده اقتصاد برگزار شد.

در ابتدای جلسه خانم دکتر کریمی با اشاره به نگرانی درباره­ی عدم شرکت تعداد قابل توجهی از جوانان در انتخابات پیش رو، هدف از برگزاری جلسه را گفتگو درباره­ی ضرورت حضور در انتخابات اعلام کردند و جلسه با سخنان دکتر رشیدی آغاز شد. ایشان با ارائه تعریفی از مشارکت سیاسی گفتند مشارکت سیاسی به معنای دخالت و حضور در سرنوشت خود است و می­تواند در چهار سطح اتفاق بیافتد. اولین و گسترده­ترین سطح، شرکت در انتخابات است؛ سطح دوم، عضویت در گروه­ها و نهادهای مدنی است که بهترین سطح است؛ سطح سوم، ثبت نام برای تصدی پستهای سیاسی، و عالی­ترین سطح است؛ سطح چهارم و بدترین سطح، مشارکت در تغییر نظامهای سیاسی است. مشارکت در سطح چهارم زمانی رخ میدهد که سطوح قبلی به درستی عمل نکرده و پاسخ نداده باشند. بی تفاوتی سیاسی جامعه یکی از عوامل تاثیرگذار بر ناکارآمدی سطوح اول تا سوم مشارکت سیاسی است. عدم مشارکت در انتخابات می­تواند ناشی از احساس بی قدرتی جامعه؛ احساس بی معنایی سیاسی؛ و بی هنجاری سیاسی باشد. ایشان در ادامه با اذعان به وجود مسائل مختلفی که می­تواند انگیزه شرکت در انتخابات را تضعیف کند گفتند عدم مشارکت، موجب رفع مشکلات نمی­شود. باید بدانیم که مشارکت سیاسی، حق ماست و نه تکلیف. قدرت همواره میل به انحصار دارد و تجربه سیاسی در ایران و دنیا نشان داده است عدم مشارکت اکثریت مردم، موجب به قدرت رسیدن اقلیت می­شود و راه برای به قدرت رسیدن بدترین سیاستمداران هموار می­گردد.

در ادامه دکتر رضایی این بحث را مطرح کردند که دانشگاه به عنوان یک نهاد مدرن، باید علمی که منجر به توسعه می­شود را در جامعه تولید کند ولی برای دانشگاهها در کشورهای در حال توسعه، علاوه بر علم آموزی، نقش آزادی بخشی نیز متصور است. دکتر رجب زاده در مطالعه تاریخچه دانشگاههای جهان سوم نشان دادند که کارکرد آزادی بخشی دانشگاهها بر کارکرد علمی آنها غلبه داشته است و دانشگاه از وقتی لباس آزادی بر تن کرد، وارد جامعه شد. مصداق این روند در ایران، روز 16 آذر، و حضور دانشجویان به عنوان یکی از بالهای انقلاب است. خانم دکتر کریمی نیز در صحبتهای خود گفتند که در انتخابات، ایده آلها حضور ندارند و اینکه بگویید همه­ی کاندیداها مثل هم هستند و فرقی ندارد کدام رای بیاورد، اشتباه است، زیرا پیامد انتخاب هر یک از کاندیداها ممکن است بسیار متفاوت باشد.

دکتر شارع پور با طرح این موضوع که وجود مشکلات مختلف در جامعه چنان عیان و عمیق است که دیدن آنها نیاز به تیزبینی ندارد صحبتهای خود را با طرح دو موضوع که ممکن است برای مخالفان مشارکت در انتخابات مهم باشد، آغاز کردند. اول اینکه از وضع موجود ناراضی هستم و برای نشان دادن نارضایتی خود، در انتخابات شرکت نمی­کنم و دوم، مگر با رای دادن چه اتفاقی می افتد؟ ایشان در ادامه گفتند من نیز، به عنوان کسی که قصد دارد رای دهد و دیگران را به مشارکت در انتخابات تشویق می­کند، وضعیت موجود را کمال مطلوب نمیدانم. با دیدن پیشینه تاریخی، منابع طبیعی، و سرمایه­های انسانی کشور و وجود همه مواد خام مورد نیاز برای توسعه، نمی­توان در مقایسه با کشوری مانند فنلاند با 100 سال سابقه استقلال، از وضع موجود رضایت داشت اما راه حل، حرکتهای تند برخاسته از خشم درونی نیست. دانشگاهیان باید در چارچوب شئونات اجتماعی خود، و با وجود همه­ی محدودیتهای موجود عمل کرده و دستاوردی حاصل نمایند. رسالت ما در این است که امیدوار باشیم و از ابزارهای موجود استفاده کنیم. دومین موضوع، این تصور است که رای دادن یا ندادن ما تفاوتی ایجاد نمی­کند. باید گفت که ما در ایران، حافظه تاریخی خوبی نداریم. فراموش می­کنیم که چهار سال پیش در همه عرصه­های مختلف حیات اجتماعی، اقتصادی، و سیاسی کشور تا چه حد بی ثباتی وجود داشت. شما نمی­توانید به فکر اصلاح و توسعه­ی خانه­ای باشید که پایه­هایش در حال لرزیدن است. ایران در چند سال گذشته با تنشهای جدی مواجه بود. بگم، بگم ها در فضای داخلی، و تصویر مخدوش و خشونت طلب در فضای خارجی، این ادارک را برای بسیاری ایجاد کرده بود که کشور در حال از دست رفتن است و باید به فکر خود بود. رفع برخی از ابتدایی­ترین نیازها مثل تهیه­ی دارو دچار مشکل شده بود. نوسانات شدید ارزی، تورم بسیار بالا، تشدید مشکلات زیست محیطی مانند آنچه بر سر دریاچه ارومیه آمد و آنچه ممکن بود با پروژه­ی انتقال آب دریای خزر بوجود آید، و اوضاع متشنج در روابط بین المللی را به خاطر بیاوریم. فضای امنیتی دانشگاهها، دوستانی که از حضورشان در کنار خود محروم شدیم، و احساس ناامنی شدیدی که از نقد کردن و نظر دادن وجود داشت را فراموش نکنیم. امروز، از شدت تنشها و بی ثباتیها کاسته شده است و این وضعیت ثبات نسبی موجب می­شود از اینکه در انتخابات قبل شرکت کردم خوشحال باشم.

پس از آن برخی از حاضران، پرسشها و نگرانی­هایی را مطرح کردند از جمله اینکه فرایندها همواره افراد جامعه را ناچار به انتخابی می­کنند که آنان را از شرایط بد نجات دهد؛ چرا روندها به گونه­ای نیست تا درباره انتخاب کسی که آینده را بهتر می­کند فکر کنیم؟ دو موضوع نگران کنند­ه­ای که طرح شد عبارت بود از تاثیرپذیری اکثریت جامعه از شعارها و وعده­های عوام فریبانه و نگرانی از بی ثمر بودن رای افراد آگاه، و رایهایی که از روی ترس یا برای استفاده از امتیازات اجتماعی، بدون هدف یا به شکل رای سفید به صندوق انداخته می­شوند. در پاسخ به این نکات، دکتر کریمی یادآور شدند که در انتخابات، ایده آل وجود ندارد و مسئله، استفاده از فرصتهای موجود برای پیش بردن روندهایی است که به بهبود شرایط منجر می­شوند. در هیچ جای دنیا، دموکراسی یک شبه اتفاق نیافتاده و نیاز به زمان و امید داریم. دکتر فروتن نیز به تغییراتی که در سطح بین المللی در ساختار درونی دولتها ایجاد شده است اشاره کردند و گفتند که ویژگی جمعیت شناختی کشورها و نرخ بالای جوانان می­تواند ساختار نظام اجتماعی را تحت تاثیر قرار دهد. علاوه بر آن یادآور شدند که مدینه­ی فاضله­ای وجود ندارد و حتی در با ثبات­ترین دموکراسی­های دنیا نیز نظامهای سیاسی دچار ضعفها و مشکلاتی هستند. به عنوان نمونه، دانشمندان مسلمان ساکن آمریکا به دلیل بی اعتمادی به دولت فعلی این کشور، از شرکت در اجلاس اندیشمندان مسلمان در لندن خودداری کردند، زیرا بی ثباتی سیاسی ادراک شده آنان را نسبت به احتمال جلوگیری از بازگشت به کشورشان نگران کرده است.

دکتر رشیدی نیز اشاره کردند که از درون فرصتهای موجود، می­توان فرصتهای جدید ساخت. از طریق انتخابات، جامعه سازمان یافته می­شود و احزاب شکل می­گیرند. ایشان گفتند فراموش نکنیم پیشینه تاریخی همیشه مزیت نیست، بلکه گاهی محدودیت ایجاد می­کند. ما تاریخ 2500 ساله­ی حکومت شاهنشاهی را پشت سر داریم و در حال گذار از نظم ملوکیتی به نظم دموکراتیک هستیم و این در کوتاه مدت اتفاق نمی­افتد. ایشان در ادامه گفتند هراس اجتماعی، محصول جامعه­ی توده­ای است. با آگاهی بخشی، مشارکت سیاسی و آموزش می­توان به سمت سازمان دادن جامعه حرکت کرد و باید گفت زنده باد جامعه سازمان یافته. دکتر شارع پور نیز  به اهمیت آموزش در توسعه سیاسی، و توجه جامعه شناسی به این مهم اشاره کردند و گفتند در جامعه شناسی نیز رمز پیشرفت اجتماعی، عدم وجود تغییرات پرسرعت و تغییر جهت­های ناگهانی است. چنین روندهایی که متاسفانه در ایران نیز وجود دارند، ضد توسعه هستند. برای پیش رفتن باید در طول زمان، به صورتی آرام و تدریجی، اما در مسیری مشخص حرکت کرد. هر کسی که بخواهد مشکلات را ساده کند، از دو حالت خارج نیست: یا نادان است، و یا اینکه به دنبال فریب ما و خائن به کشور است، کسی که می­گوید من بیکاری را، مشکلات زیست محیطی را، اقتصادی را و ... را حل می­کنم. ویژگی دولتهای پوپولیست این است که ما را در دوراهی قرار می­دهند. می­گویند می­توانم در کوتاه مدت، منافعی را برای تو فراهم کنم و مثلا مبلغی یارانه بدهم، یا اینکه در طولانی مدت به دنبال ایجاد منافع جمعی باشم. در پایان، دکتر کریمی با اشاره به نکات طرح شده در سخنان مدعوین،  اهمیت حضور در انتخابات و آگاهی بخشی در اینباره را یادآور شدند.