شرایط کار نوجوانان و زنان

  • به استناد ماده 79 قانون کار به کار گماردن افراد کمتر از 15 سال ممنوع است. در ماده 176 قانون کار آمده است کارفرما در صورت انجام چنین تخلفی علاوه بر رفع تخلف در مهلتی که دادگاه با کسب نظر نماینده وزارت تکاور (تعاون، کار و رفاه اجتماعی) تعیین خواهد کرد، اگر کمتر از 10 نفر کارگر زیر 15 سال را به کار گرفته باشد، به ازای هر کارگر به پرداخت 200 تا 500 برابر حداقل مزد روزانه یک کارگر محکوم خواهد شد. در صورت تکرار تخلف، متخلفان به حبس از 91 تا 180 روز محکوم می شوند. 
  • کارگری که سنش بین 15 تا 18 سال باشد کارگر نوجوان نامیده می شود (ماده 80 ق.ک) و در بدو استخدام باید توسط سازمان تامین اجتماعی مورد آزمایشهای پزشکی قرار گیرد تا پزشک درباره تناسب کار با توانایی کارگر اظهار نظر کند و این آزمایشها باید سالانه تکرار شوند (ماده 81 ق.ک).
  • ساعت کار کارگران نوجوان نیم ساعت کمتر از ساعات معمولی کار است که ترتیب استفاده از این امتیاز در توافق با کارفرما تعیین می شود (ماده 82 ق.ک).
  • به استناد ماده 76 قانون کار مرخصی بارداری و زایمان کارگران زن جمعا 90 روز است و حتی الامکان 45 روز از این مرخصی باید پس از تولد فرزند مورد استفاده قرار گیرد. اگر مادری صاحب فرزندان دو قلو شود، 14 روز به مدت مرخصی وی اضافه خواهد شد. برای زایمانهای سه قلو و بالاتر به استناد اصلاحیه مورخ 83.10.9 ماده 6 آیین نامه اجرایی قانون ترویج تغذیه با شیر مادر مرخصی استعلاجی زایمان 1 سال خواهد بود. مدت مرخصی زایمان جزو سوابق خدمت کارگر زن محسوب می شود (تبصره 1) بنابراین کارفرما در این دوره نیز مکلف به پرداخت حق اولاد است. حقوق ایام مرخصی زایمان طبق قوانین تامین اجتماعی پرداخت می شود (تبصره 2).
  • طبق مصوبه مورخ 81.6.24 هیات وزیران بانوانی که در طول دوران بارداری با تایید پزشک معالج از مرخصی استعلاجی استفاده می کنند از مرخصی زایمان نیز بهره مند خواهند بود و مدت مرخصی استعلاجی از مدت مرخصی زایمان آنها کسر نخواهد شد.
  • به استناد ماده 78 قانون کار مادران کارگر حق دارند تا پایان دو سالگی فرزندان خود، هر سه ساعت، نیم ساعت فرصت شیر دادن به کودک را داشته باشند.

موارد مرتبط:

  • به استناد دادنامه شماره 96 مورخ 94.3.6 هیات تخصصی بیمه، کار و تامین اجتماعی در تایید دستورالعمل شماره 119949 اداره کل روابط کار و جبران خدمت وزارت تکاور، کارگران به ازای هر فرزند بدون محدودیت در تعداد فرزندان کمک عائله مندی دریافت خواهند کرد.
  • به استناد رأی شماره ۱۹۲۰ هیات عمومی دیوان عدالت اداری صرفا مردانی که زنان آنها شاغل بوده و مشمول استفاده از مرخصی زایمان شده اند، دو هفته مرخصی اجباری (تشویقی) تعلق می گیرد. اگر زن شاغل نباشد، مرخصی کارگر تازه پدر شده، سه روز است.
  • زنانی که به هر دلیل از جمله طلاق و فوت همسر حضانت فرزندان خود را در اختیار ندارند، به شرط سابقه بیمه حداقل 720 روز مشمول برخورداری از حق اولاد هستند. تحت تکفل بودن فرزند جزو شروط پرداخت حق اولاد نیست.
  • اصولا پرداخت حق اولاد موضوع ماده 86 قانون تامین اجتماعی ارتباطی با نوع مقررات استخدامی حاکم بر روابط بیمه شده با دستگاه ذیربط ندارد بنابراین غیرمشمولین قانون کار نیز مشروط بر دارا بودن الزامات تعیین شده طبق قوانین تامین اجتماعی می توانند متقاضی حق اولاد باشند. در خصوص حق بن، شمول قانون کار شرط است.
  • در نظام حقوقی ایران لزوم کسب اجازه زن از شوهر برای استخدام و اشتغال به کار پیش بینی نشده است اما چنانچه شوهر مستند به ماده 1117 قانون مدنی و به استناد قانون حمایت خانواده و آیین نامه اجرایی آن، حرفه و یا شغل زن را منافی مصالح خانوادگی یا حیثیات خود یا زن بداند تصمیم و حکم دادگاه تعیین کننده خواهد بود؛ البته زن نیز دارای چنین حقی در مورد شغل شوهر خود می باشد.
  • از آنجایی که سازمان تامین اجتماعی در زمان اشتغال از کمک هزینه های مسکن و بن کارگری بیمه کسر می کند، کارفرما در ایام بیماری و در مدت مرخصی زایمان تکلیفی نسبت به پرداخت این اقلام نداشته و تامین اجتماعی درباره آنها غرامت پرداخت خواهد کرد.
  • وجود رابطه بیمه­ای بین کارگر، کارفرما و تامین اجتماعی، شرط تعلق گرفتن حق اولاد و برخوردای کارگران از غرامت دستمزد ایام بیماری و استعلاجی است بنابراین افراد بازنشسته، افرادی که حق بیمه را شخصا پرداخت می کنند یا افرادی که صندوق بازنشستگی آنان غیر از تامین اجتماعی است، مشمول موارد مذکور نمی باشند.
  • کارگرانی که در دو کارگاه مشغول به کار بوده و بیمه پرداخت می کنند، به نسبت ساعت کارکرد در هر کارگاه از حق اولاد برخوردار می شوند.
  • در قانون کار و مقررات مرتبط با آن پرداختی تحت عنوان حق همسر و یا کمک هزینه ازدواج پیش بینی نشده است. برابر بند 11 از ماده 2 قانون تامین اجتماعی، مبلغی به عنوان کمک هزینه ازدواج طبق شرایط خاصی برای جبران هزینه های ناشی از ازدواج به بیمه شده پرداخت می شود. شرایط استفاده از کمک هزینه ازدواج در قانون تامین اجتماعی عبارت است از: داشتن رابطه استخدامی با کارفرما در زمان ازدواج، دارا بودن 720 روز حق بیمه ظرف 5 سال قبل از ازدواج، ازدواج برای اولین بار، دائم بودن ازدواج و ثبت آن در دفتر رسمی ازدواج.

 

کارآموزی

از منظر مقررات قانون کار کارآموز به دو دسته از افراد اطلاق می شود:

1) دسته اول افرادی هستند که برای فرا گرفتن حرفه ای خاص، بازآموزی یا ارتقاء مهارت برای مدتی معین "در مراکز کارآموزی یا آموزشگاههای آزاد" آموزش می­بینند. این دسته ممکن است مطابق توافق کتبی منعقد شده با کارفرما به مراکز مذکور معرفی شوند یا این که راسا به این مراکز مراجعه نمایند (ماده 112 ق.ک). رابطه استخدامی کارگران شاغلی که در توافق با کارفرما برای کارآموزی معرفی می شوند در دوران کارآموزی برقرار بوده و جزو سوابق آنان محسوب می گردد. ضمن این که حداقل مزد، فوق العاده ها و مزایای غیرنقدی حمایتی را نیز دریافت خواهند کرد. ضمن این که اگر کارفرما قبل از پایان دوره بدون دلیل موجه مانع ادامه کارآموزی شود و از این حیث ضرری متوجه کارگر گردد، کارگر می تواند در مراجع حل اختلاف کار طرح دعوی نماید (ماده 113 ق.ک). از طرف دیگر، کارآموز مکلف است به طور مرتب و طبق قواعد در دوره ها شرکت کرده و پس از پایان کارآموزی حداقل دو برابر مدت کارآموزی در همان کارگاه کار کند. در صورتی که پس از پایان دوره کارآموزی کارگر حاضر به ادامه همکاری نباشد، کارفرما می تواند برای مطالبه خسارت در مراجع حل اختلاف کار طرح دعوی نماید (ماده 114 ق.ک).

2) دسته دوم شامل افرادی است که به موجب قرارداد کارآموزی در حین اشتغال در کارگاه برای مدت معینی که بیشتر از سه سال نباید باشد، حرفه ای خاص را فرا می­گیرند یا مهارتهای خویش را ارتقاء می دهند مشروط بر آن که سن آنها کمتر از 15 سال و بیشتر از 18 سال تمام نباشد (ماده 112 ق.ک). قرارداد کارآموزی توام با کار باید کتبی باشد. کارآموزی توام با کار عبارت است از فرا گرفتن یک حرفه خاص همراه با انجام کار و تولید یا ارائه خدمات؛ به طوری که کارآموز پس از پایان دوره بتواند در کارگاهی استخدام شده و یا به صورت خویش فرما به فعالیت مشغول شود. طبق دستورالعمل مصوب مورخ 79.9.26 وزارت تکاور در خصوص کارآموزی توام با کار جمع ساعات کارآموزی توام با کار نوجوانان نباید از 6 ساعت تجاوز نماید.

سازمان آموزش فنی و حرفه­ای کشور مرجع ثبت نام داوطلبان کارآموزی توام با کار و کارفرمایان متقاضی کارآموز بوده و داوطلبان را به کارفرمایان متقاضی معرفی می نماید. کارفرما مکلف است در مدت کارآموزی توام با کار، کارآموز را طبق ماده 33 قانون تامین اجتماعی بیمه نماید. طبق این ماده، حق بیمه کارآموزان باید به نسبت مزد یا حقوق آنها پرداخت شود و در صورتی که مزد یا حقوق کارآموز کمتر از حداقل دستمزد باشد پرداخت مابه‌التفاوت حق بیمه سهم کارآموز به ‌عهده کارفرما خواهد بود.‌ در کارآموزی توام با کار، شورای کارآموزی توام با کار مرجع تعیین کننده حداقل مزد کارآموزان می باشد. از آنجایی که در کارآموزی توام با کار، کارفرما مکلف به بیمه کارآموزان بر اساس مقررات قانون تامین اجتماعی است، پرداخت غرامت دستمزد مرخصی استعلاجی آنان با سازمان تامین اجتماعی می باشد.

در صورت لزوم پیش بینی شرایط فسخ در قرارداد کارآموزی توام با کار بلامانع است. پس از پایان دوره کارآموزی توام با کار، قید شده در قرارداد کارآموزی، رابطه کارفرما با کارآموز قطع می شود. اگر کارفرما مایل به استخدام کارآموز پس از دوره کارآموزی باشد، می تواند دوره کارآموزی را جزء سنوات خدمت او محسوب نماید. مرخصی استحقاقی سالیانه برای کارآموزان در کارآموزی توام با کار بیست و یک روز کاری است.

بازرسان کار وزارت کار و امور اجتماعی مرجع نظارت بر حسن اجرای دستورالعمل شرایط پذیرش، حقوق و تکالیف دوره کار توام با کار می باشند.